%T ดอกเอื้องในพิธีกรรม ความเชื่อและวัฒนธรรมล้านนา
%A ฐาปกรณ์ เครือระยา
%V การศึกษารวบรวมองค์ความรู้ด้านภูมิปัญญาดอกกล้วยไม้ (ดอกเอื้อง) ที่ปรากฏใน
%V พิธีกรรม ความเชื่อในวัฒนธรรมล้านนาเป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพศึกษาเพื่อสนองพร
%V ะราชดำริภายใต้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จ
%V พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยการรวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับดอกก
%V ล้วยไม้ (ดอกเอื้อง) ที่ปรากฏในพิธีกรรมความเชื่อในวัฒนธรรมล้านนา ซึ่งสามา
%V รถนำองค์ความรู้ดังกล่าวไปพัฒนาในรูปแบบของมรดกทางวัฒนธรรมล้านนาในอนาคต โด
%V ยใช้วิธีการเขียนอธิบายความพรรณนาและบันทึกภาพถ่าย โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบั
%V ติการอย่างมีส่วนร่วม (Participatory Action Research-PAR) การลงพื้นที่ภาค
%V สนามใน 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดลำปาง 
%V โดยเข้าไปคลุกคลีและมีปฏิสัมพันธ์กับชุมชนด้วยตนเองของนักวิจัย ซึ่งเป็นการ
%V วิจัยในลักษณะที่มุ่งสร้างความสำนึก และความตระหนักของคนในชุมชนให้มีส่วนร่
%V วม ผลการศึกษารวบรวมองค์ความรู้ด้านภูมิปัญญาดอกกล้วยไม้ (ดอกเอื้อง) ที่ปร
%V ากฏในพิธีกรรม ความเชื่อในวัฒนธรรมล้านนา พบว่าในวัฒนธรรมล้านนานั้น ดอกเอื
%V ้องถือเป็นดอกไม้ที่มีความสำคัญ เพราะเป็นดอกไม้ที่เบ่งบานตามฤดูกาล ซึ่งดอ
%V กเอื้องบ้างชนิดสามารถใช้เป็นตัวกำหนดการจัดพิธีกรรมในล้านนาได้อีกด้วย เช่
%V น พิธีกรรมฟ้อนผี จะต้องอยู่ในช่วงฤดูร้อน ในช่วงที่ดอกเอื้องผึ้งกำลังเบ่ง
%V บานและก็ต้องใช้ดอกเอื้องผึ้งในพิธีกรรมนี้ด้วย หรือการทำเครื่องสักการะล้า
%V นนาในงานพิธีสำคัญ ๆ พิธีกรรมอบรมสมโภชจะนิยมทำเครื่องสักการะซึ่งหนึ่งในนั
%V ้นจะเป็นต้นผึ้ง และใช้ขี้ผึ้งปั้นเป็นดอกเอื้องผึ้ง เป็นต้น นอกจากนี้ในแต
%V ่ละพื้นที่ที่ศึกษายังมีอัตลักษณ์ในการใช้ดอกเอื้องที่ขึ้นในภูมิภาคตามสภาพ
%V ภูมิประเทศ ในแต่ละพื้นที่จะมีการใช้ดอกเอื้องแต่ละชนิดแตกต่างกันขึ้นอยู่ก
%V ับประเพณี พิธีกรรม จารีต โดยมีปัจจัยเป็นตัวกำหนด คือ ฤดูกาลและสภาพภูมิปร
%V ะเทศนั้น ๆ เช่น อำเภอแม่แจ่มนิยมใช้เอื้องเงิน ในงานพิธีกรรมช่วงประเพณีปี
%V ใหม่เมือง อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอนนิยมใช้เอื้องแซะ เพื่อพุทธบูชา ใน
%V พื้นที่จังหวัดลำปาง นิยมใช้ดอกเอื้องผึ้งในงานพิธีทั้งพุทธและผี ในช่วงระห
%V ว่างเดือนมีนาคมถึงเดือนพฤษภาคม ซึ่งทำให้เราเห็นว่าพิธีกรรมต่าง ๆ ในวัฒนธ
%V รรมล้านนานั้น ถ้ามองและศึกษาในเชิงลึกจะพบว่า ดอกเอื้องล้านนามีบทบาทและมี
%V ความสำคัญที่มีความเกี่ยวเนื่องกับพิธีกรรมล้านนา ด้านงานศิลปกรรม ที่รูปแบ
%V บของดอกเอื้องเข้าไปมีบทบาทที่กำหนดรูปแบบที่ทำให้ก่อเกิดงานศิลปะและศิลปกร
%V รมในพุทธศาสนามากมาย ทั้งในส่วนของลวดลายช่อดอกเอื้องที่ปรากฏเป็นงานเทคนิค
%V ลายคำประดับบนงานพุทธศิลป์ต่าง ๆ เช่น ธรรมาสน์ หีบธรรมเป็นต้น นอกจากนี้ใน
%V ส่วนของงานหัตถกรรมที่รองรับกับนาฏยกรรมในฤดูกาลที่ไม่มีช่อดอกเอื้องก็จะมี
%V งานดอกไม้ไหวที่ทำจากโลหะทองเหลืองตัดประกอบเป็นช่อดอกเอื้องใช้งานแทนช่อดอ
%V กเอื้องสดและลวดลายผ้าทอของชาวไทยวนในล้านนาที่มีลายผ้าทอชื่อลายเครือดอกเอ
%V ื้องและลายคัวะดอกเอื้อง โดยการสร้างสรรค์ลวดลายผ้าทอที่มีรูปแบบของดอกเอื้
%V องเป็นต้นแบบ ในส่วนของวรรณกรรมล้านนา ปรากฏในเทศน์มหาชาติภาคพายัพ สำนวนสร
%V ้อยสังกร.เป็นการเทศน์มหาชาติฉบับล้านนาที่มีความงามทางวรรณศิลป์ในวรรณกรรม
%V ล้านนาที่กล่าวถึงดอกกล้วยไม้ในป่า เช่น กัณฑ์วรรณประเวศ กัณฑ์จุลพน และกัณ
%V ฑ์มหาพน ที่พูดถึงในป่าว่ามีดอกเอื้องอะไรบ้างในระหว่างทางซึ่งนำไปสู่การตก
%V แต่งซุ้มประตูป่า ที่เต็มไปด้วยบรรดาดอกเอื้อง ในประเพณีตั้งธรรมหลวง และกา
%V รวาดภาพรูปดอกเอื้องในตุงค่าวธรรม ที่ใช้ประกอบการเทศน์ตั้งธรรมหลวงอีกด้วย
%V  องค์ความรู้เหล่านี้ ถือได้ว่ามีความน่าสนใจมากในด้านของความหมายบ่งบอกถึง
%V ที่มาของวัฒนธรรม ความสำคัญที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อและรูปแบบที่ก่อให้เกิ
%V ดงานศิลปกรรมประยุกต์ การศึกษาครั้งนี้ได้ทำการจัดเก็บรวบรวมองค์ความรู้ด้า
%V นความเชื่อและพิธีกรรมล้านนา โดยมีดอกกล้วยไม้หรือดอกเอื้องล้านนาเป็นสัญลั
%V กษณ์ที่สื่อความหมาย ซึ่งองค์ความรู้ดังกล่าวถือเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้เราเข
%V ้าใจสังคมและวัฒนธรรมล้านนา ที่ใช้ธรรมชาติเป็นตัวกำหนดกฎเกณฑ์ในหลายเรื่อง
%V และเป็นประโยชน์ในหลายด้าน.ทั้งทางด้านงานศิลปกรรม ประเพณีความเชื่อ พิธีกร
%V รม นาฏศิลป์ วรรณกรรมในพุทธศาสนาด้านสังคมและวัฒนธรรม ซึ่งองค์ความรู้เหล่า
%V นี้ ถือเป็นความเชื่อที่เกิดขึ้นในสังคมล้านนา ซึ่งเป็นการเผยแพร่องค์ความร
%V ู้ เพื่อที่จะสามารถนำไปพัฒนาและปรับใช้วิถีชีวิต วัฒนธรรมในอนาคตต่อไป
%K ความเชื่อ
%K วัฒนธรรมไทย
%K ดอกไม้
%K ดอกเอื้อง
%K วัฒนธรรม
%K ความเชื่อ
%K ล้านนา
%V https://so02.tci-thaijo.org/index.php/fineartsJournal/article/view/20540
%V 1
%D 2020
%V วารสารวิจิตรศิลป์ ปีที่ 11 ฉบับที่ 2 (2020): กรกฎาคม - ธันวาคม 2563
%V 2985-1181 (Online)
%0 บทความวิชาการด้านล้านนา